KuranLugatDİJİTAL KUR’AN LUGATI

KÖK DOSYASI

صبر

sabır · sabret · sabrı · sabırla

Ayetlerdeki bağlamsal karşılıklar · Quran.com

Kullanım
103
Ayet
93
Sure
45
Atlasta gör ↗

Özgün Türkçe okuma notu

Kendini tutma ve dayanma

Sabır maddesinde yalnız zamanın geçmesini beklemek değil, kişinin kendisini bir durumda tutması da öne çıkar. Kaynakta aynı harflerin bütün kullanımları tek bir açıklamada eritilmez.

KuranLugat editoryal notu · Kaynakla karşılaştırılmıştır; uzman incelemesinden geçmiş bir tanım veya yayımlanmış çeviri değildir.

Klasik maddede ayrım

İbn Fâris صبر için üç ayrı başlangıç sayar: tutma, bir şeyin üst tarafı ve sert taş cinsi. Ahlâkî sabırla ilgili örnekler ilk kolda toplanır; kişinin kendisini bir iş üzerinde tutması açıkça anlatılır. Kefil anlamındaki kullanımın da yükümlülüğe dayanmayla ilişkilendirildiği görülür. Bu bölümleme önemlidir: sözlükte aynı maddede bulunmak, bütün kelimelerin ayetteki sabırla aynı anlamı taşıması demek değildir. Taş ve kap kenarı örnekleri kendi yerlerinde okunmalıdır. (İbn Fâris, Mekāyîs, 3/329–3/330.)

Muʿcemü Mekāyîsi’l-luga

Ayet içinde okuma

Bakara 2:153’te sabır namazla birlikte yardım istemenin bağlamındadır; cümle sabredenlerle beraberlik ifadesiyle devam eder. Nahl 16:127’de sabretme emri, sabrın Allah’ın yardımıyla oluşu ve üzüntüye kapılmama ifadeleriyle çevrilidir. Bu iki örnek, sabrı bağlamından kopuk bir kişilik etiketi gibi okumamayı sağlar. İlkinde topluluğa seslenişi, ikincisinde hitabın ve tesellinin kuruluşunu izlemek faydalıdır.

Muʿcemü Mekāyîsi’l-luga 2:153 ayet bağlamı ↗16:127 ayet bağlamı ↗

Kökün kelime ailesi

صَابِر20 kullanımصَابِرَة1 kullanımصَابِرُ1 kullanımصَبَرَ58 kullanımصَبَّار4 kullanımصَبْر15 kullanımصَّٰبِرَٰت1 kullanımٱصْطَبِرْ3 kullanım

Ayetlerdeki kullanımlar

Vurgulu kelimeler bu kök grubuna aittir. İncele ile özgün dil bilgisi çözümlemesini açın.

93 ayetin ilk 8 tanesi
2:45 Ayet bağlamı ↗
وَٱسْتَعِينُوا۟yardım dileyinبِٱلصَّبْرِsabırlaوَٱلصَّلَوٰةِوَإِنَّهَاşüphesiz buلَكَبِيرَةٌağır gelirإِلَّاbaşkasınaعَلَىsaygı gösterenlerdenٱلْخَٰشِعِينَ

Sabrederek ve namaz kılarak (Allah'tan) yardım dileyin. Şüphesiz namaz, Allah'a derinden saygı duyanlardan başkasına ağır gelir.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:61 Ayet bağlamı ↗
وَإِذْhaniقُلْتُمْsiz demiştiniz kiيَٰمُوسَىٰey Musaلَنaslaنَّصْبِرَbiz dayanamayızعَلَىٰyemeğeطَعَامٍوَٰحِدٍbirفَٱدْعُdu'a etلَنَاbizim içinرَبَّكَRabbineيُخْرِجْçıkarsınلَنَاbizeمِمَّاşeylerdenتُنۢبِتُbitirdiğiٱلْأَرْضُyerinمِنۢsebzesindenبَقْلِهَاوَقِثَّآئِهَاve acurundanوَفُومِهَاve sarımsağındanوَعَدَسِهَاve mercimeğindenوَبَصَلِهَاقَالَdedi kiأَتَسْتَبْدِلُونَdeğiştirmek mi istiyorsunuz?ٱلَّذِىolanıهُوَoأَدْنَىٰdaha aşağıبِٱلَّذِىolanlaهُوَoخَيْرٌٱهْبِطُوا۟ininمِصْرًاbir şehreفَإِنَّşüphesizلَكُمsizin için vardırمَّاşeylerسَأَلْتُمْوَضُرِبَتْve vurulduعَلَيْهِمُüzerlerineٱلذِّلَّةُalçaklıkوَٱلْمَسْكَنَةُve yoksulluk (damgası)وَبَآءُوve uğradılarبِغَضَبٍbir gazabaمِّنَAllahtanٱللَّهِذَٰلِكَişte buبِأَنَّهُمْşüphesiz öyleكَانُوا۟olduيَكْفُرُونَ(çünkü) inkar ediyorlarبِـَٔايَٰتِayetleriniٱللَّهِAllah'ınوَيَقْتُلُونَve öldürüyorlardıٱلنَّبِيِّۦنَpeygamberleriبِغَيْرِetmediği haldeٱلْحَقِّذَٰلِكَişte buبِمَاsebebiyledirعَصَوا۟isyan etmeleriوَّكَانُوا۟ve olduklarıيَعْتَدُونَsınırı aşmış

Hani, "Ey Musa! Biz bir çeşit yemeğe asla katlanamayız. O halde, bizim için Rabbine yalvar da, o bize yerden biten sebze, kabak, sarımsak, mercimek, soğan versin" demiştiniz. O da size, "İyi olanı düşük olanla değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyle ise inin şehre! İstedikleriniz orada var" demişti. Böylece zillet ve yoksulluk onları kapladı. Onlar, Allah'ın gazabına uğradılar. Bunun sebebi, onların; Allah'ın ayetlerini inkar ediyor, peygamberleri de haksız yere öldürüyor olmaları idi. Bütün bunların sebebi ise, isyan etmek ve aşırı gitmekte oluşlarıydı.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:153 Ayet bağlamı ↗
يَٰٓأَيُّهَاEyٱلَّذِينَkimselerءَامَنُوا۟inananٱسْتَعِينُوا۟(Allah'tan) yardım isteyinبِٱلصَّبْرِsabır ileوَٱلصَّلَوٰةِإِنَّmuhakkak kiٱللَّهَAllahمَعَberaberdirٱلصَّٰبِرِينَsabredenlerle

Ey iman edenler! Sabrederek ve namaz kılarak Allah'tan yardım dileyin. Şüphe yok ki, Allah sabredenlerle beraberdir.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:155 Ayet bağlamı ↗
وَلَنَبْلُوَنَّكُمandolsun sizi imtihan edeceğizبِشَىْءٍşeylerleمِّنَ(gibi)ٱلْخَوْفِkorkuوَٱلْجُوعِve açlıkوَنَقْصٍve noksanlığıمِّنَmallarınızınٱلْأَمْوَٰلِوَٱلْأَنفُسِve canlarınızınوَٱلثَّمَرَٰتِوَبَشِّرِve müjdeleٱلصَّٰبِرِينَsabredenleri

Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla, bir de mallar, canlar ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:175 Ayet bağlamı ↗
أُو۟لَٰٓئِكَonlarٱلَّذِينَkimselerdirٱشْتَرَوُا۟satın alanٱلضَّلَٰلَةَsapıklığıبِٱلْهُدَىٰhidayet karşılığındaوَٱلْعَذَابَve azabبِٱلْمَغْفِرَةِفَمَآne kadarأَصْبَرَهُمْcesaretlidirlerعَلَىkarşıٱلنَّارِateşe

İşte bunlar hidayeti verip sapıklığı, bağışlanmayı verip azabı satın alanlardır. Onlar ateşe karşı ne kadar da dayanıklıdırlar(!)

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:177 Ayet bağlamı ↗
لَّيْسَٱلْبِرَّiyilikأَنçevirmenizتُوَلُّوا۟وُجُوهَكُمْyüzleriniziقِبَلَtarafınaٱلْمَشْرِقِdoğuوَٱلْمَغْرِبِve batıوَلَٰكِنَّfakatٱلْبِرَّiyilikمَنْkişininءَامَنَinanmasıdırبِٱللَّهِAllah'aوَٱلْيَوْمِve gününeٱلْءَاخِرِوَٱلْمَلَٰٓئِكَةِve meleklereوَٱلْكِتَٰبِve Kitabaوَٱلنَّبِيِّۦنَve peygamberlereوَءَاتَىve vermesidirٱلْمَالَmalınıعَلَىٰsevdiğiحُبِّهِۦذَوِىyakınlaraٱلْقُرْبَىٰوَٱلْيَتَٰمَىٰve yetimlereوَٱلْمَسَٰكِينَve yoksullaraوَٱبْنَveٱلسَّبِيلِyolda kalmışlaraوَٱلسَّآئِلِينَve dilencilereوَفِىveٱلرِّقَابِkölelereوَأَقَامَve kılmasıdırٱلصَّلَوٰةَnamazıوَءَاتَىve vermesidirٱلزَّكَوٰةَzekatıوَٱلْمُوفُونَyerine getirmeleridirبِعَهْدِهِمْandlaşmalarınıإِذَاzamanعَٰهَدُوا۟وَٱلصَّٰبِرِينَve sabrederlerفِىsıkıntıdaٱلْبَأْسَآءِوَٱلضَّرَّآءِve hastalıktaوَحِينَve zamanındaٱلْبَأْسِأُو۟لَٰٓئِكَişte onlarٱلَّذِينَkimselerdirصَدَقُوا۟وَأُو۟لَٰٓئِكَve işte onlarهُمُonlardırٱلْمُتَّقُونَmuttakiler

İyilik, yüzlerinizi doğu ve batı taraflarına çevirmeniz(den ibaret) değildir. Asıl iyilik, Allah'a, ahiret gününe, meleklere, kitap ve peygamberlere iman edenlerin; mala olan sevgilerine rağmen, onu yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışa, (ihtiyacından dolayı) isteyene ve (özgürlükleri için) kölelere verenlerin; namazı dosdoğru kılan, zekatı veren, antlaşma yaptıklarında sözlerini yerine getirenlerin ve zorda, hastalıkta ve savaşın kızıştığı zamanlarda (direnip) sabredenlerin tutum ve davranışlarıdır. İşte bunlar, doğru olanlardır. İşte bunlar, Allah'a karşı gelmekten sakınanların ta kendileridir.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:249 Ayet bağlamı ↗
فَلَمَّاne zaman kiفَصَلَayrıldığındaطَالُوتُTalutبِٱلْجُنُودِordularlaقَالَdedi kiإِنَّşüphesizٱللَّهَAllahمُبْتَلِيكُمsizi deneyecektirبِنَهَرٍbir ırmaklaفَمَنkimشَرِبَiçerseمِنْهُondanفَلَيْسَdeğildirمِنِّىbendenوَمَنve kimلَّمْondan tadmazsaيَطْعَمْهُفَإِنَّهُۥşüphesiz oمِنِّىٓbendendir;إِلَّاdışındaمَنِkimseninٱغْتَرَفَavuçlayanغُرْفَةًۢbir avuçبِيَدِهِۦفَشَرِبُوا۟hepsi içtilerمِنْهُondanإِلَّاhariçقَلِيلًاpek azıمِّنْهُمْفَلَمَّاnihayetجَاوَزَهُۥ(ırmağı) geçinceهُوَo (Talut)وَٱلَّذِينَve kimselerءَامَنُوا۟iman edenمَعَهُۥberaberindekilerقَالُوا۟dedilerلَاgücümüz yokطَاقَةَلَنَاbizimٱلْيَوْمَbugünبِجَالُوتَCalut'aوَجُنُودِهِۦقَالَdediٱلَّذِينَkimselerيَظُنُّونَkanaat getirenأَنَّهُمelbette onlarınمُّلَٰقُوا۟kavuşacaklarınaٱللَّهِAllah'aكَمniceمِّنtoplulukفِئَةٍقَلِيلَةٍaz olanغَلَبَتْgalib gelmiştirفِئَةًtopluluğaكَثِيرَةًۢçok olanبِإِذْنِizniyleٱللَّهِوَٱللَّهُAllahمَعَberaberdirٱلصَّٰبِرِينَsabredenlerle

Talut, ordu ile hareket edince, "Şüphesiz Allah, sizi bir ırmakla imtihan edecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim onu tatmazsa işte o bendendir. Ancak eliyle bir avuç alan başka." dedi. İçlerinden pek azı hariç, hepsi ırmaktan içtiler. Talut ve onunla beraber iman edenler ırmağı geçince, (geride kalanlar) "Bugün bizim Calut'a ve askerlerine karşı koyacak gücümüz yok." dediler. Allah'a kavuşacaklarını kesin olarak bilenler (ırmağı geçenler) ise şu cevabı verdiler: "Allah'ın izniyle büyük bir topluluğa galip gelen nice küçük topluluklar vardır. Allah, sabredenlerle beraberdir."

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:250 Ayet bağlamı ↗
وَلَمَّاne zamanبَرَزُوا۟karşılaşsalarلِجَالُوتَCalutوَجُنُودِهِۦve askerleriyleقَالُوا۟şöyle dedilerرَبَّنَآRabbimizأَفْرِغْdökعَلَيْنَاüzerimizeصَبْرًاsabırوَثَبِّتْve sağlam tutأَقْدَامَنَاayaklarımızıوَٱنصُرْنَاve bize yardım etعَلَىkarşıٱلْقَوْمِtopluluğunaٱلْكَٰفِرِينَkafirler

(Talut'un askerleri) Calut ve askerleriyle karşı karşıya gelince şöyle dediler: "Ey Rabbimiz! Üzerimize sabır yağdır, ayaklarımızı sağlam bastır ve şu kafir kavme karşı bize yardım et."

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
Kelime incelemesi