KuranLugatDİJİTAL KUR’AN LUGATI

KÖK DOSYASI

ذكر

an · anın · Zikr · öğüt

Ayetlerdeki bağlamsal karşılıklar · Quran.com

Kullanım
292
Ayet
264
Sure
71
Atlasta gör ↗

Özgün Türkçe okuma notu

Hatırlama, anma ve indirilen zikir

ذكر ailesinde unutmanın karşıtı olan hatırlama ile dille anma birbirine bağlanır. Aynı maddede yer alan erkeklik kullanımı ise kaynakta ayrı bir başlangıç olarak ele alınır.

KuranLugat editoryal notu · Kaynakla karşılaştırılmıştır; uzman incelemesinden geçmiş bir tanım veya yayımlanmış çeviri değildir.

Klasik maddede ayrım

İbn Fâris ذكر maddesini iki temel yönle açıklar. Bir bölümde erkeklik ve buna bağlanan örnekler, diğerinde unutmanın karşıtı olan hatırlama vardır. Dille anma ikinci bölümle ilişkilendirilir; iyi anılma ve itibar kullanımları da burada bulunur. Bu tasnif, kök ortaklığını doğrudan anlam özdeşliği saymamak için somut bir örnektir. Bir kelimenin sözlükte aynı madde altında gösterilmesi, kaynak yazarının onu mutlaka aynı temel açıklamaya bağladığı anlamına bile gelmeyebilir. (İbn Fâris, Mekāyîs, 2/358–2/359.)

Muʿcemü Mekāyîsi’l-luga

Ayet içinde okuma

Bakara 2:152’de anma ve şükretme emirleri bir cümle dizisi kurar; muhatap ile anılan arasında karşılıklı ifade vardır. Hicr 15:9’da ise indirilen ve korunacağı bildirilen الذِّكْرَ yer alır. İkinci kullanım yalnız kişinin zihninde hatırladığı bir şeyi anlatan fiil değildir. Ayetleri birlikte incelemek, isim ve fiilin cümledeki yerini görmeyi sağlar. Hangi kullanımın söz konusu olduğu, indirildiğini veya kimin kimi andığını bildiren çevre ifadelerden anlaşılır.

Muʿcemü Mekāyîsi’l-luga 2:152 ayet bağlamı ↗15:9 ayet bağlamı ↗

Kökün kelime ailesi

تَذَكَّرَ51 kullanımتَذْكِرَة9 kullanımتَذْكِير1 kullanımذَكَر18 kullanımذَكَرَ84 kullanımذُكِّرَ18 kullanımذِكْر76 kullanımذِكْرَىٰ23 kullanımذَّٰكِرَٰت1 kullanımذَّٰكِرِين2 kullanımمُذَكِّر1 kullanımمَّذْكُور1 kullanımمُّدَّكِر6 kullanımٱدَّكَرَ1 kullanım

Ayetlerdeki kullanımlar

Vurgulu kelimeler bu kök grubuna aittir. İncele ile özgün dil bilgisi çözümlemesini açın.

264 ayetin ilk 8 tanesi
2:40 Ayet bağlamı ↗
يَٰبَنِىٓey oğullarıإِسْرَٰٓءِيلَİsrailٱذْكُرُوا۟hatırlayınنِعْمَتِىَni'metleriٱلَّتِىٓo ki;أَنْعَمْتُni'metlendirdimعَلَيْكُمْsizleriوَأَوْفُوا۟ve tutunبِعَهْدِىٓbana verdiğiniz sözüأُوفِben de tutayımبِعَهْدِكُمْsize verdiğim sözüوَإِيَّٰىَve sadece bendenفَٱرْهَبُونِkorkun

Ey İsrailoğulları! Size verdiğim nimeti hatırlayın. Bana verdiğiniz sözü yerine getirin ki ben de size verdiğim sözü yerine getireyim. Yalnız benden korkun.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:47 Ayet bağlamı ↗
يَٰبَنِىٓey oğullarıإِسْرَٰٓءِيلَİsrailٱذْكُرُوا۟hatırlayınنِعْمَتِىَni'metimiٱلَّتِىٓkiأَنْعَمْتُni'metlendirdimعَلَيْكُمْsiziوَأَنِّىve şüphesizفَضَّلْتُكُمْsizi üstün kıldımعَلَىüzerineٱلْعَٰلَمِينَalemler

Ey İsrailoğulları! Size verdiğim nimetimi ve (bir zamanlar) sizi cümle aleme üstün kıldığımı hatırlayın.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:63 Ayet bağlamı ↗
وَإِذْhaniأَخَذْنَاalmıştıkمِيثَٰقَكُمْsizin sözünüzüوَرَفَعْنَاve kaldırmıştıkفَوْقَكُمُüzerinizeٱلطُّورَdağıخُذُوا۟tutunمَآşeyiءَاتَيْنَٰكُمsize verdiğimizبِقُوَّةٍkuvvetleوَٱذْكُرُوا۟ve hatırlayınمَاşeyiفِيهِiçinde olanلَعَلَّكُمْbelki de sizتَتَّقُونَkorunursunuz

Hani, (Tevrat ile amel edeceğinize dair) sizden sağlam bir söz almış, Tur dağını da tepenize dikmiş ve "Sakınasınız diye, size verdiğimiz Kitab'ı sıkı tutun, onun içindekileri düşünün (gafil olmayın)" demiştik.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:114 Ayet bağlamı ↗
وَمَنْve kim olabilirأَظْلَمُdaha zalimمِمَّنkimsedenمَّنَعَmen edenمَسَٰجِدَmescidlerindeٱللَّهِAllah'ınأَنanılmasınaيُذْكَرَفِيهَاiçindeٱسْمُهُۥismininوَسَعَىٰve çalışandanفِىonların harabolmasınaخَرَابِهَآأُو۟لَٰٓئِكَişteمَاyokturكَانَolmalarıلَهُمْonlar içinأَنgirmeleriيَدْخُلُوهَآإِلَّاdışındaخَآئِفِينَلَهُمْonlar için vardırفِىdünyadaٱلدُّنْيَاخِزْىٌrezillikوَلَهُمْve vardırفِىahiretteٱلْءَاخِرَةِعَذَابٌazapعَظِيمٌbüyük bir

Allah'ın mescitlerinde onun adının anılmasını yasak eden ve onların yıkılması için çalışandan kim daha zalimdir. Böyleleri oralara (eğer girerlerse) ancak korka korka girebilmelidirler. Bunlar için dünyada rezillik, ahirette de büyük bir azap vardır.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:122 Ayet bağlamı ↗
يَٰبَنِىٓEy oğullarıإِسْرَٰٓءِيلَİsrailٱذْكُرُوا۟hatırlayınنِعْمَتِىَni'metiٱلَّتِىٓverdiğimأَنْعَمْتُعَلَيْكُمْsizeوَأَنِّىgerçektenفَضَّلْتُكُمْsizi üstün kıldığımıعَلَىüzerineٱلْعَٰلَمِينَalemler

Ey İsrailoğulları! Size verdiğim nimetimi ve (bir zamanlar) sizi cümle aleme üstün tuttuğumu hatırlayın.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:198 Ayet bağlamı ↗
لَيْسَyokturعَلَيْكُمْsizin içinجُنَاحٌbir günahأَنaramanızdaتَبْتَغُوا۟فَضْلًاlutfunuمِّنRabbinizinرَّبِّكُمْفَإِذَآzamanأَفَضْتُمayrılıp akın ettiğinizمِّنْArafattanعَرَفَٰتٍفَٱذْكُرُوا۟anın (hatırlayın)ٱللَّهَAllah'ıعِندَyanındaٱلْمَشْعَرِMeş'ar-iٱلْحَرَامِوَٱذْكُرُوهُO'nu anınكَمَاgibiهَدَىٰكُمْsizi hidayet ettiğiوَإِنveكُنتُمsiz idinizمِّنO'ndan önceقَبْلِهِۦلَمِنَsapıklardanٱلضَّآلِّينَ

(Hac mevsiminde ticaret yaparak) Rabbinizin lütuf ve keremini istemekte size bir günah yoktur. Arafat'tan ayrılıp (sel gibi Müzdelife'ye) akın ettiğinizde, Meş'ar-i Haram'da Allah'ı zikredin. Onu, size gösterdiği gibi zikredin. Doğrusu siz onun yol göstermesinden önce yolunu şaşırmışlardan idiniz.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
2:200 Ayet bağlamı ↗
فَإِذَاzamanقَضَيْتُمbitirinceمَّنَٰسِكَكُمْibadetleriniziفَٱذْكُرُوا۟anınٱللَّهَAllah'ıكَذِكْرِكُمْandığınız gibiءَابَآءَكُمْatalarınızıأَوْveyaأَشَدَّdaha kuvvetliذِكْرًافَمِنَinsanlardanٱلنَّاسِمَنkimiيَقُولُder kiرَبَّنَآRabbimizءَاتِنَاbize verفِىdünyadaٱلدُّنْيَاوَمَاve yokturلَهُۥonunفِىahiretteٱلْءَاخِرَةِمِنْhiçbirخَلَٰقٍnasibi

Hac ibadetinizi bitirdiğinizde, artık (cahiliye döneminde) atalarınızı andığınız gibi, hatta ondan da kuvvetli bir anışla Allah'ı anın. İnsanlardan, "Ey Rabbimiz! Bize (vereceğini) bu dünyada ver" diyenler vardır. Bunların ahirette bir nasibi yoktur.

Diyanet İşleri meali · Kelime karşılıkları: Quran.com
Kelime incelemesi